De impact van Europese regelgeving op Nederlands recht

Welke sectorspecifieke ontwikkelingen zien we, zoals de samenhang tussen de AI Act, de MDR en de impact van de DORA wetgeving voor de financiële sector? Mocht je meer informatie willen over de regels rondom vakantiewetgeving of ondersteuning nodig hebben bij het opstellen van een verlofsysteem? Maar dat betekent niet dat alle websites en apps van de overheid al toegankelijk zijn. Wil je meer weten over de Europese wetten en regels of heb je andere vragen over maatschappelijk verantwoord ondernemen? De richtlijn geldt niet voor kleine en middelgrote bedrijven (mkb).

Verordeningen zijn rechtshandelingen die bindend zijn in al hun onderdelen. Vanaf hun inwerkingtreding zijn ze rechtstreeks en op dezelfde manier van toepassing op alle EU-landen, zonder dat ze in nationaal recht hoeven te worden omgezet. Als de werkgever niet kan aantonen dat hij heeft voldaan aan deze informatieplicht, dan geldt de verval- of verjaringstermijn niet en moeten alle dagen bij het einde van het dienstverband worden uitbetaald. Dit arrest staat haaks op de Nederlandse wetgeving, maar wordt inmiddels door het merendeel van de Nederlandse rechters wel toegepast. Zo kan het voorkomen dat een werkgever bij een einde dienstverband een enorm saldo aan vakantiedagen moet uitbetalen. Nederland is verplicht om te voldoen aan deze internationale afspraken.

Het zijn onderwerpen die ons allemaal raken, of we nu willen of niet. Daarnaast is er vaak kritiek op de snelheid waarmee Europese wetgeving wordt ingevoerd. Dit geldt vooral voor de digitale economie, waar snelle veranderingen in technologie en innovatie vaak niet synchroon lopen met de wetgevende processen van de EU. Dit kan leiden tot verouderde wetgeving die niet adequaat reageert op nieuwe technologische uitdagingen. Naast algemene wet- en regelgeving zijn er ook zaken die specifiek voor sectoren gelden. Al met al is de EU op zoek naar balans tussen bescherming van burgers en bedrijven het benutten van alle kansen die de ontwikkelingen de maatschappij bieden.

Contact opnemen met de EU

Alle wetgeving die is voortgekomen uit de beginselen en doelstellingen van de verdragen, wordt afgeleide wetgeving genoemd. Voor bestuurders en commissarissen is het belangrijk op de hoogte te zijn van de laatste ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor uw bestuur en organisatie?

• Er ligt een juridische grondslag, maar tussen willen en kunnen gaapt vaak nog een groot gat.
• Bovendien moeten niet alleen landen zich eraan houden, maar ook bedrijven, organisaties en soms zelfs burgers.
• Expliciete data blijven volledig beschermd, maar afgeleide of vermoedelijke data niet.
• Aanbevelingen (Recommendations) en Adviezen (Advices) zijn de rechtshandelingen die niet-bindend zijn.
• Techbedrijven zouden AI-systemen in de toekomst mogen trainen met persoonsgegevens op basis van hun legitieme belang.

Wat kun je doen als je niet tevreden bent over juridische bijstand?

Een “besluit” is bindend voor degene tot wie het gericht is (een EU-land of bedrijf) en is rechtstreeks toepasselijk. Zo heeft de Raad op 1 januari 2023 een besluit genomen om Kroatië toe te staan de euro in te voeren. Rechtshandelingen worden onderverdeeld in “wetgevingshandelingen” en ”niet-wetgevingshandelingen. Ook is het onderscheid van belang voor de vergaderingen van de Raad over wetgevingshandelingen, die openbaar zijn.

Belangrijk Europees arrest

Om u op weg te helpen hebben we een overzicht gemaakt van de belangrijkste Europese en Nederlandse wetten. Dankzij deze rechtstreekse werking kunnen particulieren zich ten overstaan vaneen (nationaal) gerecht rechtstreeks op het Europees recht beroepen, ongeacht het bestaan van regelgeving in het nationale recht. Gemeenten, provincies en waterschappen zijn verantwoordelijk voor correcte naleving van de bepalingen van Europees recht, wanneer de nationale wetgever deze niet (tijdig) of onjuist heeft omgezet in het nationale recht. Bovendien moeten niet alleen landen zich eraan houden, maar ook bedrijven, organisaties en soms zelfs burgers. Denk bijvoorbeeld aan de AVG, de privacywet, die bepaalt hoe bedrijven met persoonsgegevens moeten omgaan. Dit zorgt ervoor dat iedereen binnen de EU onder dezelfde wetgeving valt.

In het Repertorium kun je per onderwerp bladeren in de wetgeving. In de tweede situatie, bij een ongebruikelijk Europees begrip, geeft men in België twee opties. Namelijk het toepassen van het gebruikelijke nationale begrip, om daarmee te duiden dat geen andere rechtssituatie wordt gecreëerd, of het Europese begrip gebruiken. Een bijzondere verantwoordelijkheid wordt gelegd bij bestuurders waar het gaat om cyberstrategie.

Bij chatbots en het genereren van content gaat het vooral om transparantie. En bij bijvoorbeeld games en spamfilters gaat het om een minimaal risico. De EU wil AI veilig en betrouwbaar maken maar wel ruimte bieden voor innovatie.

De voordelen van freelancen in de digitale marketing sector

Ook hierover heeft het Hof zich in de loop der jaren uitgelaten, waaruit blijkt dat een beroep op omgekeerde verticale werking niet makkelijk wordt aanvaard door het Hof. De toekomst van Europese regelgeving lijkt te draaien om grotere samenwerking tussen lidstaten en het verder versterken van wetgeving op het gebied van technologie, milieu en consumentenrechten. De Europese Commissie heeft al aangekondigd dat er strengere regels komen voor kunstmatige intelligentie (AI) en de digitale economie, waarbij de nadruk ligt op ethiek en transparantie. Dit zal niet alleen invloed hebben op Nederland, maar op de manier waarop alle EU-lidstaten omgaan met nieuwe technologieën. Wist je dat ongeveer 70% van de wetgeving die in Nederland van kracht is, oorspronkelijk uit de Europese Unie komt?

De manier waarop deze doelstellingen bereikt worden, laat een richtlijn aan de lidstaten over. Dit geeft landen de ruimte om rekening te houden met hun eigen situatie. In dat plan wordt aangegeven welke Nederlandse wet- en regelgeving dient te worden aangepast en op welke wijze. Een ander interessant aspect van het Nederlandse rechtssysteem is het kort geding.

Het komt nogal eens voor dat bijlagen van een verordening of richtlijn worden aangepast. Het kan bijvoorbeeld gaan om nieuwe wettelijke limieten voor chemische stoffen in levensmiddelen, of de toelating of verbod van bepaalde additieven (E-nummers). Hoewel de titel en nummer van de verordening dan niet wijzigt, verandert de inhoud dus wel. Het overzicht van wetten en regels is bedoeld als hulpmiddel. Exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten ook zelf nog nagaan of er aanvullende Europese of Nederlandse regels gelden voor hun producten.

Bij “formeel aanzetten tot vakantie opnemen” kun je denken aan het voorstellen van een concrete periode waarin de werknemer vakantie kan opnemen. Je kunt een werknemer niet dwingen om vakantie op te nemen, maar je kunt dan wel aantonen dat je hebt voldaan aan de informatieplicht zodat je een beroep kunt doen op de vervaltermijn. Op Overheid.nl vindt u wetgeving en regelgeving van de overheid. Zowel de landelijke als de plaatselijke, bijvoorbeeld van uw eigen gemeente. In de wetgevingskalender vindt u informatie over wetten die eraan komen en de inwerkingtreding van nieuwe wetten. De Verordening (Regulation) is de belangrijkste rechtshandeling die rechtstreeks bindend is.

Nu de CSDDD officieel is ingevoerd, zijn Europese landen verplicht om de wet binnen twee jaar om te zetten naar nationale wetgeving. Nederland voegt hierbij geen extra voorwaarden toe, maar kiest ervoor om alleen de regels over te nemen die al vaststaan in de Europese wet. Zo wil Nederland de lasten voor het bedrijfsleven zoveel mogelijk beperken. De Autoriteit Consument en Markt wordt aangewezen als toezichthouder. Deze gaat controleren of Nederlandse bedrijven zich aan de regels houden.

Dit is een snelle procedure waarin een voorlopige voorziening kan worden gevraagd bij de rechter. Voor meer informatie over het indienen van een verzoek, zie dit aanvraagformulier kort geding. Het mooie hiervan is dat het speciaal bedoeld is voor zaken die echt niet kunnen spelkeuze wachten. Denk aan situaties waar onmiddellijke actie noodzakelijk is, bijvoorbeeld bij dreigende ontruiming of spoedeisende geschillen tussen bedrijven. Momenteel zijn er vijf soorten wetgevingshandelingen, namelijk verordeningen, richtlijnen, besluiten, aanbevelingen en adviezen.

Wat kan een wetgevingsjurist nou meer bekoren dan regels die het ontwerpen van regels reguleren. Deze regels vinden we in de ‘Aanwijzingen voor de regelgeving’. Binnenkort wordt de wetgevingsjurist geconfronteerd met een wijziging van deze regels.

Vanuit mijn interesse in het Europees recht besteed ik in deze blog aandacht aan de verhouding tussen de Aanwijzingen en Europese wetgeving. Met name, hoe wordt er omgegaan met begrippen uit EU-wetgeving (in het bijzonder richtlijnen) binnen onze rechtsorde? Hiervoor heb ik gekeken naar België, Duitsland en Frankrijk ter inspiratie voor de Nederlandse afwegingen in het wetgevingsproces. Bovendien spelen Europese regels ook een rol bij arbeidscontracten. De Rome I Verordening bepaalt dat werknemers beschermd blijven door de wetten van het land waar ze gewoonlijk werken, zelfs als hun werkgever zich in een ander EU-land bevindt.

Deze wet verbiedt bedrijven om producten die met dwangarbeid zijn gemaakt in Europa te verkopen of te exporteren naar landen buiten Europa. Op basis van de Warenwet zijn diverse Warenwetbesluiten en Warenwetregelingen gepubliceerd met regels voor levensmiddelen. In de Warenwet zijn bijvoorbeeld Europese richtlijnen geïmplementeerd. Bijvoorbeeld het Warenwetbesluit Vruchtensappen 2012 en het Warenwetbesluit Honing.

De Commissie kan de centrale overheid eventueel een boete of last onder dwangsom eisen om beëindiging van de inbreuk af te dwingen. Rechtstreekse werking werd in 1963 al door het Hof van Justitie vastgesteld in het arrest Van Gend en Loos. Verdragsbepalingen zijn door iedere belanghebbende inroepbaar voor een bevoegde nationale rechter. Het gevolg hiervan is dat de Verdragsartikelen automatisch onderdeel uitmaken van de Nederlandse rechtsorde. Decentrale overheden moeten (zonder tussenkomst van de nationale wetgever) de bepalingen uit Europese verordeningen in alle gevallen toepassen.

In de Verdragenbank vindt u de gegevens van verdragen, zoals datum, plaats van ondertekening en betrokken partijen. Hier vindt u verdragen die vanaf 1951 zijn gepubliceerd in het Tractatenblad. Het gaat dan om verdragen die op 1 januari 2005 nog in werking waren of die daarna in werking zijn getreden. De wet verplicht grote bedrijven niet alleen om naar hun eigen activiteiten te kijken, maar de gehele waardeketen te onderzoeken.

Dat betekent dat een gegevensverwerker, zoals een socialemediaplatform, de ruimte krijgt om bijvoorbeeld de vermoedelijke seksuele geaardheid van een persoon af te leiden op basis van vermeende interesses of kenmerken. Dit overzicht verschijnt onder de titel ‘Uitvoering EG-Richtlijnen’ als  kamerstuk 21109. De  wet- en regelgeving die je via EUR-Lex kunt vinden is afkomstig uit de serie L van het Publicatieblad (Pb). Soms is er ook een geconsolideerde tekst van wetgeving beschikbaar. Ook vind je in EUR-Lex voorbereidende documenten en verdragen (gepubliceerd in de C-serie en C E- serie van het Publicatieblad).

Daarnaast kunnen burgers zich, indien nodig, rechtstreeks op Europese rechten beroepen bij nationale rechtbanken. Bij de toepassing van vakantieregels kun je als werkgever niet meer (blind) vertrouwen op de wet. Maar als jij als werkgever de Nederlandse wet volgt, dan kan er toch niets fout gaan? Dit komt doordat het recht op vakantie door het Hof van Justitie van de Europese Unie als een grondrecht wordt gezien.